Nowy język mówienia o kwalifikacjach

Skoro Europejskie Ramy Kwalifikacji (ERK) mają być narzędziem przekładu, dzięki któremu kwalifikacje nadawane w poszczególnych państwach Europy, zarówno w kształceniu ogólnym, wyższym, jak i w kształceniu oraz szkoleniu zawodowym, mają być  czytelne i łatwe do zrozumienia,  konieczne jest ustalenie wspólnego znaczenia terminów, które te kwalifikacje będą opisywać.

Tymczasem w obrębie samej polszczyzny już mamy problemy ze zdefiniowaniem pojęć, począwszy od definicji terminu „kwalifikacja”. „Kwalifikacja” oznacza, zgodnie ze „Słownikiem wyrazów obcych”:  (1) uzdolnienie, przygotowanie do wykonywania jakiejś pracy, zawodu, (2) świadectwo stwierdzające takie uzdolnienie, przygotowanie, (3) zaliczenie do danej kategorii (jak na przykład w sporcie narciarskim) oraz (4) stwierdzenie, jaki przepis prawa został naruszony przez czyn sprawcy (kwalifikacja czynu).

Na potrzeby jednolitego słownictwa PRK wprowadzono  nowe znaczenie tego słowa. Zgodnie z treścią zalecenia unijnego to „formalny wynik procesu oceny i walidacji (potwierdzenia efektów uczenia się) uzyskany w sytuacji, w której właściwy organ zgodnie z ustaloną procedurą stwierdził, że dana osoba osiągnęła efekty uczenia się zgodne z określonymi standardami”, gdzie „formalny wynik” oznacza, że w wyniku przeprowadzenia określonej procedury dana osoba otrzymała jakiś dyplom bądź świadectwo, oraz, że tak zdefiniowana „kwalifikacja” może pociągać za sobą istotną zmianę statusu, np. podjęcie nauki w szkole wyższego szczebla lub uzyskanie zatrudnienia, jakie jest możliwe właśnie pod warunkiem posiadania danej kwalifikacji (czyli dyplomu lub świadectwa).

Z kolei znaczenie terminu „kwalifikacje” (w liczbie mnogiej) w kontekście rynku pracy zdeterminowane zostało przez definicję sformułowaną dla potrzeb Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 8 grudnia 2004 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności dla potrzeb rynku pracy oraz zakresu jej stosowania. Klasyfikacja zawodów i specjalności została oparta na systemie pojęć, z których najważniejsze to zawód, specjalność, umiejętności oraz kwalifikacje zawodowe. Przez kwalifikacje zawodowe rozumiana jest wiedza i umiejętności wymagane do realizacji składowych zadań zawodowych.

Do celów klasyfikacji istotne są dwa aspekty kwalifikacji: poziom i specjalizacja. Poziom kwalifikacji potraktowano jako funkcję kompleksowości i zakresu umiejętności wynikających ze złożoności oraz zakresu zadań i obowiązków. Specjalizacje kwalifikacji zdefiniowano natomiast przez rodzaj koniecznej wiedzy czy umiejętności posługiwania się określonymi urządzeniami i narzędziami lub przez rodzaj stosowanych materiałów czy produkowanych wyrobów.

Dla uporządkowania komunikacji realizujący I etap prac nad PRK zespół ekspertów wypracował na potrzeby projektu słownik pojęć (dostępny tutaj), który umożliwi prowadzenie skutecznej wymiany poglądów wokół ram. Zaznajomienie się w tym słownikiem i jego przestrzeganie uznane zostało także w II etapie prac nad PRK za narzędzie niezbędne dla skutecznej realizacji celów projektu. Słownik ten będzie używany we wszystkich dokumentach dotyczących PRK, jak i w toku debaty społecznej.

Należy się więc spodziewać, iż termin „kwalifikacja” oznaczający w języku PRK formalne potwierdzenie uzyskania odpowiednich efektów uczenia się, stopniowo przebije się do powszechnej świadomości i użycia, a w efekcie do słowników, podobnie jak i inne nowo zdefiniowane dla potrzeb PRK pojęcia, ale wymagać to będzie starannie przemyślanych działań.

• « poprz.
• nast. »